Een kasteel dat 700 jaar lang verloren was aan het bos.

Dat is het verhaal van het Castelo dos Mouros, de Moorse vestingruïne die zich over een ruige bergrug hoog boven Sintra slingert. Het werd in de 8e eeuw gebouwd om de naderingsroutes vanaf de Atlantische Oceaan te bewaken, in 1147 veroverd door christelijke kruisvaarders en daarna langzaam vergeten. Het kasteel verdween in de dichte bossen van de Serra de Sintra en werd geteisterd door bliksem en aardbevingen, totdat er nauwelijks nog een muur overeind stond. Rond 1830 was het weinig meer dan een hoop graniet tussen de bomen.

Wat je vandaag de dag doorloopt, is niet helemaal het kasteel dat de Moren ooit bouwden. Het is het kasteel dat een romantische koning in zijn dromen opnieuw deed ontstaan. Koning Ferdinand II, dezelfde in Beieren geboren vorst die het Palácio da Pena tevoorschijn toverde uit een kloosterruïne op de naburige bergtop, viel voor het schilderachtige verval van de Moorse ruïnes en herbouwde ze als pronkstuk op het terrein van zijn paleis. Elke gerestaureerde kanteel, elk kronkelend bospad en elk omlijst doorkijkje naar Pena is daar bewust zo aangelegd. Je bezoekt geen Moors kasteel; je bezoekt Ferdinands idee daarvan.

Het Castelo dos Mouros is niet de belangrijkste trekpleister van Sintra. Die titel is voor het Palácio da Pena, en terecht. Toch is dit een plek waar ik zelf steeds weer naar terugkeer: voor de weidse uitzichten op de kust, voor de wandeling over de 450 meter aan weergangen boven de boomtoppen, en voor de stilte op het Caminho de Santa Maria-pad dat terug naar het stadje slingert.

Ik verken Portugal al sinds 2001 en ik ben de tel kwijtgeraakt van hoe vaak mijn Portugese vrouw en ik vrienden mee naar boven hebben genomen naar het Castelo dos Mouros. Deze gids helpt je te beslissen of het kasteel je tijd waard is, wanneer je het beste kunt gaan om de drukte en de mist te vermijden, hoe je een bezoek kunt combineren met Pena en waar je binnen de muren op moet letten.

 

 

De Torre Real (de Koningstoren). Dit is het hoogste punt van het kasteel en Ferdinands favoriete plekje op de bergkam. Het is tweehonderdtwintig treden omhoog, maar eenmaal boven strekt de hele Serra zich voor je uit. Je ziet het Paleis van Pena op de volgende bergtop liggen en de Atlantische Oceaan die in de verte schittert.

De Alcáçova. Dit is de oorspronkelijke donjon en de laatste plek waarop de Moren zich tijdens een belegering zouden terugtrekken. Smalle stenen trappen leiden naar de weermuren. De wind gaat hierboven zelden liggen, zelfs niet op een windstille dag beneden in Sintra.

De Caminho de Santa Maria. Dit wandelpad loopt door de bossen omlaag naar Sintra, langs de buitenmuren en de enorme granieten rotsblokken waar het kasteel omheen is gebouwd. Ik zou dit pad altijd verkiezen boven de 434-bus, zelfs met vermoeide benen.

Uitzicht over Sintra. Op een heldere dag strekt de kustlijn zich helemaal uit tot aan Mafra en Ericeira, met de rode daken van het oude centrum direct onder je en het Palácio Nacional in het midden. De Moren bouwden hier vanwege de zichtlijnen, terwijl Ferdinand het restaureerde voor het uitzicht. Beiden hadden gelijk.

Ik ben dol op het Castelo dos Mouros vanwege het geklauter. De uitzichten, de bossen, de lange wandeling over de muren en de nog langere wandeling terug naar Sintra. Niet iedereen is het daarmee eens. Vrienden die ik hierheen heb meegenomen, noemden het 'gewoon een kasteel', zonder echt centraal punt voor je bezoek en met veel ongelijke treden om te beklimmen. Ik zou mijn vijfjarige neefje hier ook niet mee naartoe nemen. De muren zijn ongelijk, de gevaarlijke diepte is reëel en er zijn geen leuningen.

Zorg dat je voorbereid bent om te klimmen. Om bij de torens en de hoge uitkijkpunten te komen, moet je flink wat trappen op. Bovendien is het kasteel groter dan het lijkt: meer dan 450 meter aan vestingmuren en vijf torens die je allemaal kunt bewandelen. De muren zijn smal en onbeschermd. Als je hoogtevrees hebt, kun je dit kasteel beter overslaan.

De ligging doet een groot deel van het werk. De bovenste muren lopen over een rug van enorme granieten rotsblokken. De lagere muren verdwijnen in eeuwenoud bos. Als je naar een kasteel gaat om net zo goed te ontdekken als om de geschiedenis te beleven, dan stelt deze plek zeker niet teleur.

Sintra heeft vier grote trekpleisters. In de meeste lijstjes staat Mouros op de vierde plaats, na Pena, Quinta da Regaleira en Monserrate. Die rangschikking is terecht. De andere drie hebben elk één beeld waarvoor bezoekers komen om te fotograferen: de beschilderde terrassen bij Pena, de Poço Iniciático bij Regaleira en het verfijnde steenhouwwerk bij Monserrate. Mouros heeft niet zo'n icoon. Wat het daarentegen wel heeft, is de bergrug, de wandeling over de vervallen muren en de prachtige uitzichten.

Het Castelo dos Mouros werd gebouwd rondom enorme rotsblokken

Toegang voor volwassenen kost € 12. Voor jongeren (6–17 jaar) en senioren (65+) kosten tickets met korting € 10, en een gezinsticket voor twee volwassenen en twee kinderen kost € 33. Kinderen onder de vijf jaar mogen gratis naar binnen. Tickets kun je hier via GetYourGuide kopen. Alleen het gezinsticket vind ik echt waar voor je geld. Verder zijn de prijzen nu eenmaal wat ze zijn; Sintra is al lang gestopt met doen alsof de bezienswaardigheden goedkoop zijn.

Het goede nieuws is dat je niet van tevoren hoeft te reserveren. In tegenstelling tot de meeste andere bezienswaardigheden in Sintra worden tickets voor het Castelo dos Mouros gewoon bij de poort verkocht en wordt er niet met tijdsloten gewerkt. Dat maakt het een handige combinatie met het Palácio da Pena, waar de wachtrijen lang zijn en de tijdsloten strikt worden gehanteerd. Als je tijdslot voor Pena om 11:00 uur is, bezoek dan eerst het Moorse kasteel.

Tip: Het is maar 200 meter lopen van de ingang van het Castelo dos Mouros naar de ticketbalie van het Palácio da Pena. Loop dit stukje gewoon. Je hebt de overvolle bus 434, een taxi, een Uber of een tuktuk echt niet nodig.

Het kasteel is geopend van 09:00 tot 18:00 uur, en de laatste toegang is een uur voor sluitingstijd. Reken op 60 tot 90 minuten zodra je binnen bent. Iets korter als je de langere vestingmuren overslaat, iets langer als je de tijd neemt bij de Torre Real.

Wachtrijen voor de ticketautomaten in de zomer

De piektijden zijn van 10:30 tot 12:00 uur en van 13:00 tot 15:00 uur. Op die momenten wordt het erg krap op de kanteelgangen. Ik heb me al vaker langs andere bezoekers moeten wurmen, waarbij ik dichter bij de onbeschermde rand kwam dan me lief was om hen te laten passeren. Ga vroeg of juist laat om dit te voorkomen. Mijn persoonlijke voorkeur gaat uit naar het einde van de middag (na 16:00 uur), vooral in de zomer. Er is dan geen schaduw op de muren en de klim naar de Torre Real is in de felle middagzon een behoorlijke opgave.

Buiten de zomermaanden is mist het grootste probleem. De heuvels boven Sintra houden de mist vast, waardoor die de hele dag op de bergkam kan blijven hangen. Je komt hier vooral voor het uitzicht. Als het mistig is, kun je dus beter een andere dag terugkomen. Dat geldt ook voor regen. Ik ben hier zelf eens overvallen door een winterse regenbui en de granieten muren bleven daarna nog urenlang glad en verraderlijk.

De smalle paden en trappen van de kanteelgangen

Het café op het terrein is eenvoudig en de keuze is beperkt. Neem je eigen snacks mee en plan je lunch beneden in het stadje Sintra, waar de keuze veel beter is dan boven op de heuvel. Met de toiletten is het gelukkig beter gesteld. Er zijn er twee: één bij het café en één aan de hoofdweg tegenover het loket.

Toegankelijkheid: Er is veel gedaan om het Castelo dos Mouros toegankelijker te maken, met hier en daar hellingen en trapliften. Door het landschap en de aard van het kasteel zal het echter altijd een van de minst toegankelijke bezienswaardigheden in Sintra blijven.

Sintra is een van de weinige plekken in Portugal waar een rondleiding met gids echt zinvol is. Zonder gids kun je een groot deel van de dag verliezen aan vertragingen in het openbaar vervoer, wachtrijen voor tickets en het uitzoeken van de route. We werken al meer dan acht jaar samen met GetYourGuide, en dit zijn enkele van hun beste Sintra-tours:

De bovenstaande links zijn affiliate-links, wat betekent dat ik een kleine commissie ontvang als je via deze links boekt. Ik waardeer dit enorm, want het helpt me om deze website in de lucht te houden.

Binnen de muren valt er eigenlijk niet eens zo gek veel te zien. Een stuk of vier, vijf bezienswaardigheden, afhankelijk van hoe je telt. Maar als je erlangs loopt zonder de verhalen erachter te kennen, mis je precies datgene wat het kasteel zo boeiend maakt.

De Igreja de São Pedro de Canaferrim
Net binnen de buitenmuren staat het oudste christelijke gebouw van Sintra. Het is een kleine 12e-eeuwse kapel, die binnen enkele jaren na de christelijke herovering in 1147 werd gebouwd op de fundamenten van wat voorheen een Moorse gebedsruimte was. Tot de 14e eeuw deed het gebouw dienst als de eerste parochiekerk van Sintra, voordat de lange eeuwen van leegstand en verval aanbraken.

Het dak dat je nu ziet, is niet origineel. De kapel stond honderden jaren lang open en bloot, en pas in 2013 werd er een nieuw dak geplaatst, toen het gebouw werd omgetoverd tot het kleine museum dat er nu gevestigd is: het Centro de Interpretação do Castelo dos Mouros. Binnen vind je een bescheiden collectie vondsten uit de opgravingen rondom het kasteel. Scherven van aardewerk, munten, een ijzeren sleutel en een dobbelsteen van been; stuk voor stuk fragmenten uit het dagelijks leven van de families die duizend jaar geleden op deze bergkam woonden.

Het topstuk is voor mij een voorwerp dat nóg ouder is: een intacte keramische pot uit het neolithicum, rond 5.000 v.Chr. Deze werd gevonden tijdens opgravingen waarbij sporen van menselijke bewoning aan het licht kwamen die ver vóór de tijd van zowel de Moren als de christenen liggen. Het is maar een klein voorwerp in een kleine vitrine, dus je loopt er zo voorbij.

Op de begraafplaats buiten de kapel werden nog driehonderd jaar na het vertrek van de Moren de doden van Sintra begraven. Bij recente opgravingen zijn 33 christelijke graven geïdentificeerd, waarvan de meeste de botten van meerdere personen bevatten. Ferdinand liet tegen de muur van de kapel een klein knekelhuis bouwen voor de resten die tijdens zijn werkzaamheden naar boven kwamen, en dat staat er vandaag de dag nog steeds.

De Torre Real
De Torre Real is het hoogste punt van het kasteel en bevindt zich aan het zuidelijke uiteinde van de muren. Het uitzicht vanaf de top is er een om nooit te vergeten. Ferdinand noemde het de koninklijke toren omdat het zijn favoriete plek op de bergkam was, en het verhaal gaat dat hij de toren kon zien vanuit zijn slaapkamerraam in het Palácio da Pena, aan de overkant van het bergzadel. De hele reconstructie was deels bedoeld als een soort decor voor zijn eigen raam. Ga op de Torre Real staan, kijk terug naar Pena, en die uitlijning is geen toeval.

Het uitzicht doet de rest. De Atlantische Oceaan in het westen, Pena dat op de volgende piek verrijst, en op de helderste dagen de kustlijn die zich uitstrekt tot aan Ericeira in het noorden en de Serra da Arrábida in het zuiden. Op een mistige dag is er echter helemaal niets van dit alles te zien.

Van de klim ga je zeker puffen. Het zijn tweehonderdtwintig treden vanaf de binnenplaats, smal en hier en daar ongelijk, en er is geen schaduw zodra je op het bovenste gedeelte bent. In de hoogzomer kun je deze klim beter bewaren voor het koelere einde van de dag. Ik heb hem zelf eens midden op de dag in augustus gedaan en dat zou ik niet nog een keer doen.

De kantelen en de vijf torens
De muren zijn wat dit kasteel zo bijzonder maakt. Meer dan 450 meter aan kantelen volgt de rug van de bergkam en verbindt vijf torens, en je kunt elke meter belopen. Het pad is smal, de stenen liggen ongelijk en de afgronden aan weerszijden zijn steil en onbeschermd. De torens zelf zijn niet veel meer dan stenen omhulsels, maar elke toren biedt je weer een andere blik op de bergkam, de bossen en de kust daarachter. Loop er rustig overheen.

De Praça de Armas
De vlakke, open ruimte in het hart van het kasteel is de oude appèlplaats. De Praça de Armas, waar het Moorse garnizoen vroeger exerceerde. Ferdinand veranderde de plek in de 19e eeuw in een kleine romantische tuin, en Parques de Sintra heeft de bloembedden hersteld aan de hand van een kaart uit 1898.
Er wapperen hier twee vlaggen. De Portugese vlag en een groene met de naam Sintra in Arabisch schrift, als herinnering aan de eeuwen waarin de Moren de bergkam in handen hadden.

De cisterne
Half begraven vlak bij de ingang ligt de grote regenwaterbak van het kasteel. De Moren bouwden deze om een belegering te kunnen doorstaan. De constructie was zo vernuftig dat de cisterne haar werk bleef doen lang nadat het kasteel zelf in de vergetelheid was geraakt. Er kan ongeveer 600 kubieke meter water in, aangevuld door regenval en geventileerd door twee stenen schoorstenen boven in het gewelf. In het begin van de 20e eeuw voorzag de bak de stad Sintra nog steeds van water, meer dan duizend jaar nadat hij was uitgegraven. Het interieur is toegankelijk voor bezoekers, via een deuropening met een spitsboog. Let op het lage stenen bouwwerk aan je linkerhand zodra je door de kaartjescontrole komt.

De Moorse silo's
Buiten de muren groeven de Moren een reeks diepe silo's in de rotsen om graan op te slaan. De vroege christenen hadden geen idee waar ze voor dienden en gebruikten ze als afvalkuilen. Een groot deel van de collectie die je nu in het kapelmuseum ziet, is eeuwen later uit deze silo's opgegraven.

De silo's zelf zie je makkelijk over het hoofd. Toch zijn ze, samen met de fundamenten van huizen en een gemeenschappelijke broodoven die tijdens recente opgravingen zijn blootgelegd, een van de weinige overgebleven sporen van het Moorse dagelijkse leven op deze plek.

De Porta da Traição
Op het hoogste punt van de muren vind je een klein poortje, waardoor verdedigers het kasteel tijdens een belegering stiekem konden ontvluchten. Het poortje kon echter ook gebruikt worden om aanvallers juist binnen te laten, en daarom stond het bekend als de Porta da Traição, oftewel de "Verraderspoort".

Het Castelo dos Mouros ligt hemelsbreed 500 meter van het centrum van Sintra, maar voor je kuiten voelt het als een klim van 210 meter. De top bevindt zich op 450 meter hoogte en de klim vanuit het stadje is allesbehalve relaxed.

De slimste manier om boven te komen is met de toeristenbus 434. Deze rijdt een lus in één richting vanaf het treinstation naar het Castelo dos Mouros, vervolgens naar het Palácio da Pena en dan weer terug naar beneden via het stadscentrum naar het station. Een ticket voor 24 uur kost € 15 en hiermee kun je de hele dag onbeperkt reizen. De meeste mensen gebruiken de bus uiteindelijk twee keer: één keer omhoog naar het kasteel en Pena, en één keer terug naar beneden.

Een waarschuwing over autorijden is hier wel op zijn plaats. Rijd tijdens een dagtrip niet met de auto het historische centrum van Sintra in. De wegen zijn smal, er is vrijwel geen parkeergelegenheid en de Estrada da Pena (de weg naar het kasteel zelf) is op piektijden gesloten voor niet-bewoners. Ik heb bezoekers uren van hun dag zien verliezen door te zoeken naar een parkeerplek die er simpelweg niet was.

Er lopen twee wandelpaden naar boven: de Caminho de Santa Maria en het Vila Sassetti-pad. Beide zijn prachtig en steil, maar ze zijn ook te lang en te zwaar voor de meeste bezoekers die een dagtrip naar Sintra maken. Naar beneden wandelen is echter een heel ander verhaal.

De wandeling terug via de Caminho de Santa Maria duurt ongeveer 25 minuten en is een van de mooiste stukken wandelpad in Sintra. Koel, schaduwrijk, slingerend door een oud bos en rustig op een manier zoals de 434 dat nooit is.

De 434-bus bij de ingang van het Castelo dos Mouros

Als je maar tijd hebt voor één van de twee, kies dan voor Pena. Ik zeg dit als iemand die dol is op het Castelo dos Mouros en die net tweeduizend woorden heeft besteed om je uit te leggen waarom het de moeite waard is. Maar de twee zijn simpelweg niet van hetzelfde kaliber.

Het Palácio da Pena is de absolute trekpleister van Sintra, en terecht. De beschilderde gevels, de betegelde koepels en de zorgvuldig gerestaureerde interieurs die zo zijn achtergelaten toen de koninklijke familie in 1910 op de vlucht sloeg. Er is simpelweg meer te zien, meer om te onthouden en meer waarvan je spijt zou krijgen als je het zou overslaan. Het Castelo dos Mouros draait om de bergkam, de muren en de uitzichten. De klim is zeker de moeite waard, maar in vergelijking is het een wat minder uitgebreid uitstapje.

Het addertje onder het gras bij Pena is de wachtrij. In de zomer zijn tickets al dagen van tevoren uitverkocht en de tijdsloten zijn strikt. Boek online voordat je van huis vertrekt en beschouw het tijdslot als het vaste punt waar je de rest van je dag omheen plant.

Dat vaste punt is precies wat het Castelo dos Mouros zo praktisch maakt. Tickets worden bij de poort verkocht, de toegang is niet tijdgebonden en het kasteel vult de tijd op die je rondom je Pena-tijdslot overhebt. Als je tijdslot om 14:00 uur is, bezoek dan eerst de Mouros. Als je tijdslot vroeg in de ochtend is, doe dan eerst Pena en wandel daarna naar beneden naar het kasteel. Hoe dan ook, de volgorde wijst zichzelf zodra je je ticket voor Pena eenmaal in handen hebt.
Gerelateerde artikelen: Het Palácio da Pena

Het kleurrijke Palácio da Pena is altijd een hoogtepunt in Sintra

Het Castelo dos Mouros werd in de 8e eeuw gebouwd, tijdens de eerste golf van de Moorse expansie vanuit Noord-Afrika naar het noorden over het Iberisch Schiereiland. De locatie werd gekozen vanwege de strategische zichtlijnen. Vanaf de bergkam konden de Moren de kust in beide richtingen in de gaten houden; op een heldere dag was Peniche in het noorden zichtbaar en de Serra da Arrábida in het zuiden. Van hieruit kon een vijandig zeil al lang voordat het de Taag bereikte worden opgemerkt.

Arabische kronieken beschrijven Sintra als een regio met ongewoon vruchtbare landbouwgrond en het kasteel als een van de belangrijkste vestingen in het gebied. Belangrijker zelfs dan het kasteel in Lissabon.

De eerste christelijke kruistocht tegen de Moren, onder leiding van koning Alfons VI van Castilië, veroverde het Castelo dos Mouros in 1093. Hun greep was echter van korte duur. Binnen een jaar was de kleine christelijke legermacht weer uit Sintra verdreven en kwam het kasteel voor nog eens een halve eeuw in Moorse handen. Wat volgde waren de sterkste decennia in de geschiedenis van het kasteel. De verdedigingswerken werden aanzienlijk versterkt, de bevolking groeide en de bergkam werd een van de zwaarst verdedigde posities in de regio.

Het was niet genoeg. In 1147 arriveerde een veel groter christelijk leger als onderdeel van de Tweede Kruistocht, een troepenmacht van voornamelijk Engelse, Vlaamse en Duitse strijders die op weg naar het Heilige Land een tussenstop maakten in Portugal. Ze bevrijdden Lissabon, plunderden de stad vrijwel direct daarna en het Castelo dos Mouros gaf zich een paar weken later zonder slag of stoot over.

De vroege Portugese koningen versterkten de muren en hielden een klein garnizoen op de bergkam, maar het koninklijk hof had zich toen al in Lissabon gevestigd en het kasteel raakte in een lang, traag verval. In de 15e eeuw werd het kasteel alleen nog bewoond door een kleine Joodse gemeenschap. Toen de Joden in 1497 uit Portugal werden verdreven, werd het kasteel volledig aan zijn lot overgelaten.

De ruïnering die volgde was grondig. In 1636 veroorzaakte een blikseminslag een brand die de centrale donjon verwoestte. In 1755 maakte de grote aardbeving van Lissabon een groot deel van wat er nog van de muren en kantelen overeind stond met de grond gelijk. Tegen die tijd was men het kasteel zozeer vergeten dat het niet eens werd genoemd in de wederopbouwplannen voor de regio na de aardbeving. Het bos groeide weer over de stenen heen, en daar had het zomaar bij kunnen blijven.

Wat het kasteel uiteindelijk redde, was een in Beieren geboren koning met een voorliefde voor de Romantiek. Ferdinand II was geobsedeerd door alles wat middeleeuws, schilderachtig en theatraal was. In 1840 kocht hij de bergkam, samen met het vervallen klooster op de nabijgelegen top dat later het Palácio da Pena zou worden. Hij gaf opdracht om de muren te verstevigen, de torens te herbouwen en de omliggende hellingen te beplanten met duizenden bomen uit de hele wereld. Het kasteel werd niet gerestaureerd als een functioneel verdedigingswerk, maar als een romantische ruïne om vanuit de ramen van zijn paleis te bewonderen en op mijmerende middagen doorheen te wandelen.

Dat is uiteindelijk het kasteel dat je vandaag de dag bezoekt. Niet de Moorse vesting uit de 8e eeuw, niet het middeleeuwse Portugese garnizoen uit de 13e eeuw, maar Ferdinands visie op beide, geënsceneerd op de bergkam die zijn Moren duizend jaar eerder hadden uitgekozen.