Een kasteel dat 700 jaar lang in het bos verdwenen was.

Dat is het verhaal van het Castelo dos Mouros, de vervallen Moorse vesting die zich hoog boven Sintra over een grillige bergkam slingert. Het werd in de 8e eeuw gebouwd om de toegangswegen vanaf de Atlantische Oceaan te bewaken en in 1147 door christelijke kruisvaarders ingenomen. Daarna raakte het langzaam in vergetelheid: de dichte bossen van de Serra de Sintra overwoekerden het, en blikseminslagen en aardbevingen richtten zoveel schade aan dat er nauwelijks nog een muur recht stond. Tegen de jaren dertig van de negentiende eeuw was het weinig meer dan een hoop granietblokken tussen de bomen.

Waar je vandaag de dag doorheen loopt, is niet helemaal het kasteel dat de Moren bouwden. Het is het kasteel dat een romantische koning weer tot leven heeft gedroomd. Koning Ferdinand II, dezelfde in Beieren geboren vorst die op de naburige bergtop het Palácio da Pena uit een vervallen klooster tevoorschijn toverde, viel voor het schilderachtige verval van de Moorse ruïnes en liet ze herbouwen als pronkstuk op het landgoed van zijn paleis. Elke gerestaureerde kanteel, elk kronkelend bospad en elk ingekaderd doorkijkje terug naar Pena is daar met opzet zo aangelegd. Je bezoekt geen Moors kasteel. Je bezoekt Ferdinands idee ervan.

Het Castelo dos Mouros is niet de grootste trekpleister van Sintra. Die eer komt toe aan het Palácio da Pena, en terecht. Toch is dit een plek waar ik steeds weer naar terugkeer: voor de weidse uitzichten tot aan de kust, voor de wandeling over 450 meter vestingmuur boven de boomtoppen en voor de rust van het Caminho de Santa Maria, het pad dat terug omlaag slingert naar het stadje.

Ik reis sinds 2001 door Portugal en ben allang de tel kwijt hoe vaak mijn Portugese vrouw en ik met vrienden naar het Castelo dos Mouros omhoog zijn gelopen. Met deze gids kun je bepalen of het kasteel je tijd waard is, wanneer je het best kunt gaan om de drukte en de mist te ontlopen, hoe je het combineert met Pena en waar je binnen de muren op moet letten.

De Torre Real (Koningstoren). Het hoogste punt van het kasteel en Ferdinands favoriete plek op de bergkam. Tweehonderdtwintig treden omhoog. Boven ligt de hele Serra aan je voeten, met Pena dat op de naburige top oprijst en daarachter de glinsterende Atlantische Oceaan.

De Alcáçova. De oorspronkelijke citadel en de laatste plek waar de Moren zich tijdens een belegering zouden hebben teruggetrokken. Smalle stenen trappen leiden naar de kantelen. Hierboven gaat de wind zelden liggen, zelfs op een windstille dag beneden in Sintra.

Het Caminho de Santa Maria. Het voetpad dat door het bos omlaag loopt naar Sintra, langs de buitenmuren en de enorme granietblokken waaromheen het kasteel is gebouwd. Ik zou dit pad altijd verkiezen boven bus 434, ook met vermoeide benen. (Gids voor het Caminho de Santa Maria).

Uitzicht over Sintra. Op een heldere dag zie je de kust zich helemaal tot aan Mafra en Ericeira uitstrekken, met recht onder je de rode daken van de oude stad en het Palácio Nacional in het midden. De Moren bouwden hier vanwege het vrije zicht. Ferdinand restaureerde het vanwege het uitzicht. Allebei hadden ze gelijk.

Ik ben dol op het Castelo dos Mouros vanwege het klauterwerk. De uitzichten, de bossen, de lange wandeling over de muren en de nog langere wandeling terug naar Sintra. Niet iedereen denkt er zo over. Vrienden die ik hierheen heb meegenomen, vonden het gewoon een kasteel, zonder echt hoogtepunt om een bezoek omheen te plannen en met een heleboel oneffen treden die je moet beklimmen. Mijn neefje van vijf zou ik hier ook niet mee naartoe nemen. De muren zijn oneffen, de afgronden zijn niet denkbeeldig en er zijn geen leuningen.

Reken op flink wat klimwerk. Om de torens en de hoge uitkijkpunten te bereiken, moet je heel wat treden nemen, en het kasteel is groter dan het lijkt: meer dan 450 meter vestingmuur en vijf torens, die je allemaal kunt belopen. De weergangen zijn smal en onbeveiligd. Heb je last van hoogtevrees, sla het kasteel dan over.

Het is vooral de omgeving die het hem doet. De bovenste muren volgen een bergkam van enorme granietblokken. De lager gelegen muren verdwijnen in oud bos. Bezoek je een kasteel net zo graag om op ontdekking te gaan als om de geschiedenis, dan stelt dit kasteel je niet teleur.

Sintra heeft vier grote bezienswaardigheden. In de meeste ranglijsten staat Mouros op de vierde plaats, achter Pena, Quinta da Regaleira en Monserrate. Die volgorde is terecht. De andere drie hebben elk één beeld dat bezoekers komen fotograferen: de beschilderde terrassen van Pena, de Poço Iniciático van Regaleira en het verfijnde steenhouwwerk van Monserrate. Mouros heeft niets vergelijkbaars. Daar staan de bergkam, de wandeling over de vervallen muren en de uitzichten tegenover.

Het Castelo dos Mouros is rond enorme rotsblokken gebouwd

Een kaartje voor volwassenen kost € 12. Jongeren (6-17 jaar) en 65-plussers betalen het gereduceerde tarief van € 10, en een gezinskaart voor twee volwassenen en twee kinderen kost € 33. Kinderen jonger dan zes jaar mogen gratis naar binnen. Je kunt hier kaartjes kopen via GetYourGuide. Alleen de gezinskaart vind ik echt waar voor je geld. Verder zijn de prijzen nu eenmaal zoals ze zijn, en Sintra doet al lang niet meer alsof zijn bezienswaardigheden goedkoop zijn.

Het goede nieuws is dat je niet vooraf hoeft te reserveren. Anders dan bij de meeste andere bezienswaardigheden in Sintra worden de kaartjes voor het Castelo dos Mouros gewoon bij de ingang verkocht, en er geldt geen tijdslot. Daardoor is het een handige combinatie met het Palácio da Pena, waar de rijen lang zijn en de tijdsloten strikt. Heb je om 11.00 uur een tijdslot voor Pena, ga dan eerst naar het Castelo dos Mouros.

Tip: Van de ingang van het Castelo dos Mouros naar de kassa van het Palácio da Pena is het maar 200 m. Ga gewoon lopen. Je hebt de volle bus 434, een taxi, een Uber of een tuktuk helemaal niet nodig.

Het kasteel is open van 9.00 tot 18.00 uur, de laatste toegang is een uur voor sluitingstijd. Reken eenmaal binnen op 60 tot 90 minuten. Minder als je de langere stukken vestingmuur overslaat, meer als je op de Torre Real rustig de tijd neemt.

Rijen bij de kaartautomaten in de zomer

De drukste uren zijn van 10.30 tot 12.00 uur en van 13.00 tot 15.00 uur. Op de vestingmuren wordt het dan krap, en meer dan eens heb ik me langs andere bezoekers moeten wurmen en moest ik, om ze te laten passeren, dichter naar de onbeschermde rand stappen dan me lief was. Ga vroeg of juist laat, dan overkomt jou dat niet. Zelf ga ik het liefst aan het eind van de middag (na 16.00 uur), vooral in de zomer, als er op de vestingmuren geen schaduw is en de klim naar de Torre Real in de zon rond het middaguur echt zwaar werk is.

Buiten de zomermaanden is mist het grotere probleem. De heuvels boven Sintra houden de mist vast en die kan de hele dag op de bergkam blijven hangen. Je komt hier vooral voor het uitzicht. Hangt er mist, kom dan een andere dag terug. Hetzelfde geldt voor regen. Ik werd hier eens overvallen door een winterse stortbui, en de granieten vestingmuren waren daarna nog urenlang glad en verraderlijk.

De smalle paadjes en trappen op de vestingmuren

Het café ter plekke is eenvoudig en de keuze is beperkt. Neem je eigen snacks mee en plan je lunch weer beneden in het stadje Sintra, waar je veel meer keus hebt dan bovenop de heuvel. Met de toiletten zit het beter. Er zijn er twee: één bij het café en één aan de hoofdweg tegenover de kassa.

Toegankelijkheid: Er wordt werk gemaakt van een betere toegankelijkheid van het Castelo dos Mouros, met hier en daar hellingbanen en traplifts. Door het landschap en de aard van het kasteel blijft het toch altijd een van de minst toegankelijke bezienswaardigheden van Sintra.

Na vijfentwintig jaar bezoeken weet ik hoe vermoeiend een dag in Sintra kan zijn. Een goed georganiseerde tour neemt je dat gedoe uit handen. Dit zijn de tours in Sintra die ik zelf heb gedaan en met een gerust hart aan vrienden en familie aanraad:

De links hierboven zijn affiliatelinks: als je via deze links boekt, ontvang ik een kleine commissie, zonder extra kosten voor jou. Dat waardeer ik enorm, want zo kan ik deze site gratis en in de lucht houden.

Binnen de muren valt er niet veel te zien. Vier of vijf dingen, afhankelijk van hoe je telt. Maar loop je erlangs zonder de verhalen te kennen, dan heb je het grootste deel gemist van wat het kasteel interessant maakt.

De Igreja de São Pedro de Canaferrim
Net binnen de buitenmuren staat het oudste christelijke gebouw van Sintra. Het is een kleine kapel uit de 12e eeuw, binnen enkele jaren na de christelijke verovering van 1147 gebouwd op de plek waar eerder een Moorse gebedsruimte stond. Tot de 14e eeuw deed ze dienst als de eerste parochiekerk van Sintra, en pas daarna begonnen de lange eeuwen waarin ze verlaten stond.

Het dak dat je nu ziet, is niet origineel. Honderden jaren lang stond de kapel onder de blote hemel, en pas in 2013 kreeg ze weer een dak, toen het gebouw werd ingericht als het kleine museum dat er nu in gevestigd is: het Centro de Interpretação do Castelo dos Mouros. Binnen vind je een kleine collectie vondsten uit de opgravingen rond het kasteel. Scherven aardewerk. Munten. Een ijzeren sleutel, een dobbelsteen van bot, stukjes dagelijks leven van de families die duizend jaar geleden op deze bergkam woonden.

Het pronkstuk is wat mij betreft nog ouder. Een gave aardewerken pot uit het neolithicum, rond 5000 v.Chr., tevoorschijn gekomen bij opgravingen die hier sporen van menselijke bewoning aantroffen uit de tijd lang vóór zowel de Moren als de christenen. Het is een klein ding in een kleine vitrine, en je loopt er gemakkelijk aan voorbij.

Op de begraafplaats naast de kapel werden de doden van Sintra nog driehonderd jaar na het vertrek van de Moren begraven. Bij recente opgravingen zijn 33 christelijke graven aangetroffen, de meeste met de botten van meer dan één persoon. Ferdinand liet tegen de muur van de kapel een klein ossuarium bouwen voor de stoffelijke resten die tijdens zijn werkzaamheden werden gevonden, en dat staat er vandaag de dag nog steeds.

De Torre Real
De Torre Real is het hoogste punt van het kasteel en staat aan het zuidelijke uiteinde van de muren. Het uitzicht vanaf de top is het uitzicht dat je bijblijft. Ferdinand noemde dit de koninklijke toren omdat het zijn favoriete plek op de bergkam was, en het verhaal gaat dat hij hem vanuit zijn slaapkamerraam in het Palácio da Pena kon zien, aan de overkant van het bergzadel. De hele reconstructie was voor een deel enscenering voor het uitzicht vanuit zijn eigen raam. Ga bij de Torre Real staan, kijk terug naar Pena en je ziet dat die lijn geen toeval is.

Het uitzicht doet de rest. In het westen de Atlantische Oceaan, Pena dat op de volgende top oprijst en op de helderste dagen de kust die zich uitstrekt tot aan Ericeira in het noorden en de Serra da Arrábida in het zuiden. Op een mistige dag zie je daar helemaal niets van.

Van de klim raak je buiten adem. Het zijn tweehonderdtwintig treden vanaf de binnenplaats, hier en daar smal en ongelijk, en zodra je op het bovenste stuk bent, is er geen schaduw meer. Bewaar de klim hartje zomer voor het koelere deel van de dag. Ik heb hem in augustus een keer rond het middaguur gedaan en dat zou ik niet nog eens doen.

De kantelen en de vijf torens
Het zijn de muren die dit kasteel bijzonder maken. Ruim 450 meter aan kantelen loopt over de rug van de bergkam en verbindt vijf torens, en je kunt er elke meter van aflopen. Het pad is smal, de stenen zijn ongelijk en aan beide kanten gaat het loodrecht en zonder enige beveiliging naar beneden. De torens zelf zijn weinig meer dan stenen omhulsels, maar elke toren geeft je een andere blik op de bergkam, de bossen en de kust daarachter. Loop het rustig af.

De Praça de Armas
De vlakke open ruimte midden in het kasteel is het oude exercitieterrein: de Praça de Armas, waar het Moorse garnizoen vermoedelijk zijn oefeningen hield. Ferdinand verving het in de 19e eeuw door een kleine romantische tuin, en Parques de Sintra heeft de bloemperken in ere hersteld aan de hand van een kaart uit 1898.
Er wapperen hier twee vlaggen: de Portugese vlag en een groene vlag met het woord Sintra in Arabisch schrift, als herinnering aan de eeuwen waarin de Moren de bergkam in handen hadden.

De cisterne
Half onder de grond, vlak bij de ingang, ligt de grote regenwatercisterne van het kasteel. De Moren bouwden hem om een belegering te kunnen doorstaan. De techniek was zo goed dat de cisterne nog lang zijn werk bleef doen, tot lang nadat het kasteel zelf in de vergetelheid was geraakt. Er past ongeveer 600 kubieke meter water in. Hij wordt gevoed door regenwater en geventileerd via twee stenen schoorstenen boven op het gewelf. Begin 20e eeuw leverde de cisterne nog steeds water aan het stadje Sintra, meer dan duizend jaar nadat hij voor het eerst was uitgegraven. Je kunt naar binnen; een deuropening met een spitsboog geeft toegang. Let op het lage stenen bouwwerk aan je linkerhand als je via de kaartcontrole binnenkomt.

De Moorse silo's
Buiten de muren hakten de Moren een reeks diepe silo's in de rots om graan in op te slaan. De eerste christenen hadden geen idee waar ze voor dienden en gebruikten ze als afvalkuilen. Een flink deel van wat nu in het museum in de kapel ligt, is eeuwen later uit die silo's opgediept.

De silo's zelf loop je makkelijk voorbij. Toch zijn ze een van de weinige sporen van het dagelijks leven van de Moren die op het terrein zijn overgebleven, samen met de funderingen van huizen en een gemeenschappelijke broodoven die bij de recente opgravingen zijn blootgelegd.

De Porta da Traição
Op het hoogste punt van de muren zit een kleine poort, waardoor de verdedigers tijdens een belegering ongezien uit het kasteel konden ontsnappen. Diezelfde poort kon ook dienen om aanvallers binnen te laten, en daarom stond hij bekend als de Porta da Traição, oftewel de "Poort van het Verraad".

Het Castelo dos Mouros ligt hemelsbreed 500 meter van het centrum van Sintra, en volgens je benen 210 meter erboven. De top ligt op 450 meter en de klim vanuit het stadje is allesbehalve geleidelijk.

De verstandigste manier om boven te komen is de toeristenbus 434. Die rijdt een rondje in één richting van het treinstation naar het Castelo dos Mouros, dan door naar het Palácio da Pena en daarna terug omlaag door het centrum en weer naar het station. Een 24-uursticket kost € 10,96 en daarmee kun je de hele dag onbeperkt reizen. De meeste mensen gebruiken het uiteindelijk twee keer: één keer omhoog naar het kasteel en Pena, en één keer terug naar beneden.

Een waarschuwing over autorijden is op zijn plaats. Rijd op een dagtrip niet het historische centrum van Sintra in. De wegen zijn smal, parkeerplekken zijn er nauwelijks en de Estrada da Pena (de weg omhoog naar het kasteel zelf) is op drukke momenten afgesloten voor niet-bewoners. Ik heb bezoekers uren van hun dag zien kwijtraken aan een parkeerplek die nooit opdook.

Er lopen twee wandelpaden omhoog: de Caminho de Santa Maria en het pad via Vila Sassetti. Ze zijn allebei mooi, allebei steil en allebei te lang en te zwaar voor de meeste bezoekers die een dagtrip naar Sintra maken. Naar beneden lopen is een ander verhaal.

De wandeling terug via de Caminho de Santa Maria duurt ongeveer 25 minuten en is een van de mooiste stukjes voetpad in Sintra. Koel, schaduwrijk, kronkelend door oud bos en zo rustig als de 434 nooit is.

Bus 434 bij de ingang van het Castelo dos Mouros

Heb je maar tijd voor één van de twee, kies dan Pena. Dat zeg ik als iemand die dol is op het Castelo dos Mouros en die je net in tweeduizend woorden heeft uitgelegd waarom het je tijd waard is. Maar de twee spelen niet in dezelfde klasse.

Het Palácio da Pena is de hoofdact van Sintra, en terecht. De beschilderde gevels, de betegelde koepels, de zorgvuldig gerestaureerde interieurs, nog precies zoals de koninklijke familie ze in 1910 bij haar vlucht achterliet. Er is gewoon meer te zien, meer om te onthouden en meer waarvan je spijt krijgt als je het overslaat. Het Castelo dos Mouros, dat zijn de bergkam, de muren en het uitzicht. De klim waard, maar vergeleken daarmee een wat magerder dagje uit.

Het nadeel van Pena zijn de wachtrijen. In de zomer zijn de tickets dagen van tevoren uitverkocht en de tijdsloten zijn strikt. Boek online voordat je van huis vertrekt en zie je tijdslot als het vaste punt waar je je dag omheen bouwt.

Juist dat vaste punt maakt het Castelo dos Mouros zo handig. Tickets koop je bij de poort, er zijn geen vaste toegangstijden en het kasteel vult moeiteloos de tijd die je rond je Pena-tijdslot overhebt. Is je tijdslot om 14.00 uur, bezoek dan eerst het Castelo dos Mouros. Is je tijdslot 's ochtends vroeg, ga dan eerst naar Pena en loop daarna omlaag naar het kasteel. Hoe dan ook: zodra je je Pena-ticket op zak hebt, wijst de volgorde zich vanzelf.
Gerelateerde artikelen: Het Palácio da Pena

Het kleurrijke Palácio da Pena is altijd een hoogtepunt van Sintra

Het Castelo dos Mouros werd in de 8e eeuw gebouwd, tijdens de eerste golf van de Moorse expansie vanuit Noord-Afrika noordwaarts over het Iberisch Schiereiland. De plek werd gekozen vanwege het weidse zicht. Vanaf de bergkam konden de Moren de kust in beide richtingen in de gaten houden: op een heldere dag was in het noorden Peniche te zien en in het zuiden de Serra da Arrábida. Van hierboven kon je een vijandig zeil al zien, lang voordat het de Taag bereikte.

Arabische kronieken beschrijven Sintra als een streek met uitzonderlijk rijke landbouwgrond, en het kasteel als een van de belangrijkste vestingwerken in het gebied. Belangrijker zelfs dan het kasteel van Lissabon.

De eerste christelijke kruistocht tegen de Moren, onder leiding van koning Alfonso VI van Castilië, veroverde het Castelo dos Mouros in 1093. Lang duurde dat niet. Binnen een jaar was de kleine christelijke troepenmacht alweer uit Sintra verdreven en kwam het kasteel weer in Moorse handen, voor nog eens een halve eeuw. Daarna volgden de sterkste decennia uit de geschiedenis van het kasteel. De verdedigingswerken werden flink versterkt, de bevolking groeide en de bergkam werd een van de zwaarst verdedigde posities in de regio.

Het mocht niet baten. In 1147 arriveerde in het kader van de Tweede Kruistocht een veel groter christelijk leger, een troepenmacht van voornamelijk Engelse, Vlaamse en Duitse strijders die op weg naar het Heilige Land een tussenstop in Portugal maakten. Ze bevrijdden Lissabon, plunderden de stad vrijwel meteen, en een paar weken later gaf het Castelo dos Mouros zich zonder slag of stoot over.

De eerste Portugese koningen versterkten de muren en hielden een klein garnizoen op de bergkam, maar het koninklijk hof had zich toen al in Lissabon gevestigd, en voor het kasteel begon een lange, trage neergang. In de 15e eeuw woonde er alleen nog een kleine joodse gemeenschap. Toen de joden in 1497 uit Portugal werden verdreven, werd het kasteel helemaal verlaten.

Het verval dat volgde, was grondig. In 1636 veroorzaakte een blikseminslag een brand die de centrale donjon verwoestte. In 1755 legde de grote aardbeving van Lissabon een groot deel van wat er nog over was van de muren en kantelen in puin. Het kasteel was toen al zo ver in de vergetelheid geraakt dat het niet eens werd genoemd in de plannen voor de wederopbouw van de regio na de aardbeving. Het bos groeide weer over de stenen heen, en daar had het best voorgoed kunnen blijven.

Wat het kasteel redde, was een in Beieren geboren koning met een voorliefde voor de romantiek. Ferdinand II was geobsedeerd door het middeleeuwse, het schilderachtige en het theatrale, en in 1840 kocht hij de bergkam, samen met het vervallen klooster op de naastgelegen top dat later het Palácio da Pena zou worden. Hij liet de muren verstevigen, de torens herbouwen en de hellingen eromheen beplanten met duizenden bomen van over de hele wereld. Het kasteel werd niet gerestaureerd als vesting die nog dienst moest doen, maar als romantische ruïne die je vanuit de ramen van zijn paleis kon bewonderen en waar je 's middags in gedachten verzonken doorheen kon wandelen.

Uiteindelijk is dat het kasteel dat je vandaag bezoekt. Niet het Moorse bolwerk uit de 8e eeuw, niet het middeleeuwse Portugese garnizoen uit de 13e, maar Ferdinands idee van allebei, geënsceneerd op de bergkam die zijn Moren duizend jaar eerder hadden uitgekozen.